• Trường THPT Kon Tum
  • Số 04 Trần Phú

Lịch Sử 7: Bản sắc văn hóa Kon Tum

1. Đời sống văn hóa

Văn hóa luật tục – văn hóa Làng.

Đồng bào các dân tộc bản địa ở Kon Tum sống quần cư thành từng làng riêng biệt, chưa có hiện tượng một làng mà nhiều dân tộc cùng sinh sống. Trật tự của xã hội “Làng” được quy định bằng luật tục.

Luật tục của mỗi làng quy định về đời sống sinh hoạt, sản xuất, nghĩa vụ của từng nóc nhà, mỗi bếp(gia đình), ma chay, tế lễ… đó là “Văn hóa luật tục” hay còn gọi là “ Văn hóa làng”. Tuy không thành văn nhưng các thành viên, các bếp phải thực hiện những quy định theo luật tục của làng, đồng thời luật tục của làng cũng được các làng khác tôn trọng.

 

Tín ngưng, tôn giáo.

Tín ngưỡng dân gian là thờ cúng các vị thần (Giàng). Có nhiều Giàng: Giàng Alabôn (Thần làng), Giàng Hma (Thần rẫy), Giàng Lon (Thần đất), Giàng Hria (Thần lúa), Giàng Pên - ia (Thần bến nước) các Giàng được dân làng rất tôn trọng và không một ai lại có thái độ xúc phạm.

Từ nửa sau thế kỉ XIX bằng con đường truyền đạo của các linh mục hoặc theo chân các nhà buôn, dân di cư từ nơi khác đến, nhiều tôn giáo du nhập vào Kon Tum; Phật giáo, đạo Thiên chúa giáo, đạo Tin lành, đạo Cao đài.

Nhà mồ của đồng bào Tây Nguyên-Kon Tum

 

Lễ hội.

Lễ hội là yếu tố văn hóa đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội của đồng bào Tây Nguyên. ở Kon Tum bất kì thời điểm nào trong năm cũng diễn ra lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số như: Lễ hội đâm trâu, lễ hội cúng bến nước, lễ hội khiêng làng, lễ chọn đất làm rẫy, lễ trỉa lúa – bắp…Già làng A Zui, chủ lễ, cầm bát tiết gà đưa quanh cây nêu lớn năm vòng: ba vòng từ phải qua trái, hai vòng từ trái qua phải. Theo quan niệm của họ, ngược chiều kim đồng hồ là chiều lặn của mặt trời, chiều đến với ông bà tổ tiên, còn xuôi chiều kim đồng hồ là chiều vận động bất tận của mặt trời. 

Lễ mừng nhà rông mới

Hát nhạc.

Ca hát là nhu cầu phổ biến trong đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Kon Tum - Tây Nguyên. Hát trên đường đi, hát trong lễ hội, hát khi làm việc, hát ru, hát trong vui chơi, hát trong cả đám tang. Người BaNa có điệu Hri, Hvong (hát giao duyên đối đáp),ŬmKon (ru con), Tơpum – Tơgan (hát đồng dao) HơAmon (Trường ca)…

Đồng bào dân tộc thiểu số Kon Tum có vốn âm nhạc dân gian rất đặc sắc, phong phú về nội dung và thể loại. Nhạc cụ đặc trưng và phổ biến là: Cồng chiêng, T’rưng, Đinh Tuk, Klongpút… Trong đó tiêu biểu nhất là cồng chiêng Tây Nguyên được tổ chức UNESCO công nhận là di sản văn hóa nhân loại.

Nghệ thuật múa (Soang) là một bộ phận quan trọng của lễ hội, là hoạt động mang tính phong tục của cư dân bản địa.

- Tín ngưỡng dân gian của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên là gì ?

 

2. Văn học.

Các dân tộc bản địa Kon Tum có một nền văn hóa nói chung, văn học nói riêng từ rất lâu đời. Văn học có nhiều thể loại: Truyện cổ tích, ca dao, dân ca, đặc biệt với thể loại; tự sự trường thiên (hát kể) có điệu có vần đó là sử thi.

Truyện cổ tích.

Có các chuyện nói về nguồn gốc loài người, sự tích các ngọn núi, dòng sông, loài vật, loài cây… chuyện “Axanh” của dân tộc Cadong giải thích về nguồn gốc của núi Ngọc Linh. Chuyện “ Chặt cây Luôngpling” của dân tộc XêĐăng giải thích sự ra đời của một số loài vật. Chuyện Ông Trống (Boksgơ) của người BaNa giải thích về nguồn gốc của các dân tộc: GiaRai XêĐăng, BaNa, Kinh.

Ca dao dân ca.

Ca dao dân ca của các dân tộc bản địa phong phú hơn so với truyện cổ tích. Ca dao phản ánh cuộc sống lao động sản xuất, sinh hoạt văn hóa, tình yêu lứa đôi, đấu tranh giai cấp và nhiều nhất là tình yêu buôn – làng, yêu thiên nhiên.

- Các dân tộc bản địa ở Kon Tum có những thể loại văn học nào tiêu biểu? Phản ánh nội dung gì ?

 

3. Nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, trang trí dân gian.

Nghệ thuật kiến trúc tiêu biểu tập trung ở xây dựng và trang trí nhà rông. Nhà rông là biểu tượng văn hóa vật thể, tâm linh và là niềm kiêu hãnh, sức mạnh của mỗi cộng đồng “Làng”.

Nghệ thuật điêu khắc chủ yếu là chạm khắc trang trí trong nhà rông, nhà ở, tượng nhà mồ, cột Gưng (cột lễ) Cột plao (cột nhà mồ).

Trang trí dân gian thể hiện bài trí, sắp đặt nơi ở, nơi sinh hoạt, họa tiết trên trang phục: váy áo của phụ nữ, áo khố của đàn ông; trên các vật dùng, dụng cụ; Gùi, dao, nỏ, mác, tẩu thuốc… Nhìn vào cách bố cục, hình dạng họa tiết người ta có thể phân biệt được các dân tôc.

Đời sống văn hóa, văn học, điêu khắc, trang trí dân gian đặc biệt là hệ thống lễ hội… tất cả hợp thành bản sắc độc đáo của văn hóa Kon Tum - Tây Nguyên. Văn hóa địa phương góp phần làm phong phú, đậm đà bản sắc văn hóa của Đại gia đình dân tộc Việt Nam.

- Vì sao nhà rông là kiến trúc tiêu biểu của đồng bào Dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Câu hỏi.

  1. Nêu nội dung cơ bản về đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc bản địa Kon Tum.
  2. Những biểu tượng nào là tiêu biểu, đặc sắc của văn hóa Kon Tum-Tây Nguyên? Vì sao?

Nguồn: Tài liệu giáo dục địa phương Kon Tum

Lịch sử

Lịch sử

 
Tìm hiểu lịch sử Kon Tum...
Thư Viện

Thư viện

 
Thư viện phim, hình ảnh, tư liệu...
Khám phá

Khám phá

 
Văn hóa, con người, phong tục...