• Trường THPT Kon Tum
  • Số 04 Trần Phú

Lịch Sử 8: Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân Kon Tum (1858 - 1930)

1. THỰC DÂN PHÁP XÂM CHIẾM VÀ CAI TRỊ KON TUM

- Nằm trong âm mưu xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp quyết tâm chiếm Tây Nguyên nói chung và tỉnh Kon Tum nói riêng.

- Để xâm chiếm Kon Tum, nơi mà thành phần cư dân các dân tộc chưa bao giờ chịu khuất phục trước bất kì kẻ thù nào, thực dân Pháp phải tiến hành rất thận trọng, vừa điều tra, đặt cơ sở, vừa tiến đánh từ nhiều hướng : từ duyên hải miền Trung lên, từ Nam Kì ra, từ Campuchia và Lào sang (men theo lưu vực sông Ba). Quân Pháp tách làm hai đường, một theo hướng nam tiến đánh An Khê - Cheo Reo và một ra hướng bắc đánh chiếm Kon Tum. Sau Hòa ước Giáp Thân (ngày 06-6-1884) với triều đình Huế, thực dân Pháp đẩy mạnh các hoạt động xâm lược và thiết lập chế độ cai trị ở Kon Tum. [5; trang 134]

 

- Chúng dùng nhiều thủ đoạn mị dân, gây chia rẽ giữa các dân tộc thông qua việc truyền đạo, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động quân sự. Chúng tìm cách hạn chế quyền cai trị của nhà Nguyễn đối với Tây Nguyên, cố giành quyền cai trị trực tiếp đối với vùng đất có vị trí chiến lược này.

- Thực dân Pháp không từ một thủ đoạn tàn ác nào như đốt phá buôn làng, cướp bóc của cải, bắn giết người man rợ.

- Sau khi chiếm được Kon Tum, thực dân Pháp ra sức thiết lập bộ máy cai trị và tiến hành bóc lột. Về chính trị, Pháp thi hành thủ đoạn hết sức thâm độc là “chia để trị” nhằm chia rẽ khối đoàn kết giữa các dân tộc bản địa, đồng thời gây chia rẽ giữa người Kinh và người Thượng. Chúng đưa ra chiêu bài “Xứ Thượng của người Thượng” nhằm thực hiện ý đồ chia cắt đất nước ta.

- Năm 1898, Pháp gạt triều đình nhà Nguyễn ra khỏi Tây Nguyên và chính thức nắm quyền cai trị trực tiếp ở đây.

- Về kinh tế, thực dân Pháp ra sức cướp bóc tài nguyên, chiếm đất đai, thu sưu cao thuế nặng. Chúng còn bóc lột lao động bằng cách bắt người dân đi công nhân làm thuê, làm xâu (1) với tiền công rất rẻ mạt.

(1) Mỗi người dân phải đi xâu làm đường giao thông, đồn binh ít nhất 20 ngày trong năm.

- Chính sách bóc lột bằng sưu thuế hết sức hà khắc. Thuế có nhiều loại : thuế ruộng đất, thuế phát rẫy, thuế phạt vạ, và đặc biệt tàn nhẫn hơn cả là thuế thân. Thuế thân đánh vào đầu người mà không phân biệt già trẻ, ốm yếu, bệnh tật (thu 3,2 đồng/người). Ở các vùng có nghề đãi vàng như Đăk Pét, Đăk Pao, Đăk Sút, chúng bắt mỗi người phải nộp 20 hạt vàng (mỗi hạt to bằng hạt gạo), ai không đãi được vàng phải đi mua của người khác để nộp.

- Về văn hóa - xã hội, Pháp thực hiện chủ trương “ngu dân” để dễ bề cai trị. Chúng hạn chế tối đa việc mở trường học. Vì thế, ở Kon Tum lúc bấy giờ có đến khoảng 98% dân số mù chữ.

- Chính quyền cai trị sử dụng tôn giáo để xóa nhòa văn hóa truyền thống của đồng bào, biến họ thành những kẻ bị nô dịch bởi văn hóa ngoại lai. Mặt khác, chúng lại tạo điều kiện cho các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan phát triển.

- Người dân không được quan tâm chăm sóc sức khỏe. Dịch bệnh hoành hành.

- Dưới ách cai trị của thực dân Pháp, đồng bào Kon Tum - Tây Nguyên vốn đã lạc hậu trong đời sống kinh tế càng lâm vào cảnh khốn cùng. Vì thế, họ sẵn sàng đứng lên đấu tranh để giành lại độc lập, tự do trên quê hương mình.

2. PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC CỦA NHÂN DÂN KON TUM (1858 - 1930)

- Đồng bào các dân tộc Kon Tum sớm nhận thấy âm mưu xâm lược của kẻ thù, đã cùng nhau đoàn kết đấu tranh bằng nhiều hình thức. Các cuộc đấu tranh lúc lẻ tẻ, lúc tập trung liên tục, gây cho địch nhiều tổn thất nặng nề.

- Trên vùng đất giữa Kon Tum và Attapư (Lào), từ năm 1900 đến 1910, liên tiếp nổ ra nhiều cuộc đấu tranh của đồng bào Xê Đăng chống lại sự xâm nhập của quân Pháp vào xây dựng đường sá, bắn giết dân làng. Tiêu biểu là cuộc nổi dậy của nghĩa quân Xê Đăng do Thăng Mâu chỉ huy. Sáng ngày 29-5-1901, nghĩa quân Xê Đăng tập kích đồn Đăk Psi, đâm trọng thương tên đồn trưởng Robert, tiêu hủy toàn bộ đồn và sau đó rút vào rừng.

- Năm 1902, nghĩa quân Xê Đăng liên tiếp tấn công địch ở Đăk Glei, Đăk Tô,.... Tháng 11-1909, nghĩa quân Xê Đăng đánh chiếm hai đồn Đăk Sút và Đăk Tô, linh mục Jules Viallenton bị giết. Tháng 8-1910, nghĩa quân Xê Đăng tràn vào Tu Mơ Rông, Măng Bút, Măng Ri,... Nhiều cuộc giao chiến ác liệt xảy ra giữa nghĩa quân Xê Đăng với lính Pháp dọc ranh giới giữa Kon Tum với các huyện thuộc tỉnh Quảng Nam và biên giới với Lào. Kết quả, nhiều tên lính Pháp bị trọng thương, dân làng vùng này bất hợp tác, không cho địch trú chân, lính Pháp phải nhịn đói nhiều ngày và buộc phải rút về Kon Tum. [5; trang 146]

- Những năm 1925 - 1930 tiếp tục nổ ra nhiều cuộc nổi dậy của đồng bào Ba Na, Xê Đăng, Gia Rai chống cướp đất lập đồn điền, chống sưu thuế, chống bắt phu.

3. Ý NGHĨA LỊCH SỬ

- Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của đồng bào các dân tộc ở Kon Tum từ năm 1858 đến năm 1930 mặc dù còn tự phát nhưng diễn ra sôi nổi, liên tục, bất chấp mọi thủ đoạn đàn áp của kẻ thù. Phong trào đã thể hiện rõ nét tinh thần dân tộc, ý chí kiên cường, bất khuất của người dân nơi đây, gây cho Pháp nhiều thiệt hại và góp phần kéo dài thời gian xâm lược, bình định Tây Nguyên của chúng.

- Từ phong trào yêu nước phôi thai nơi đây đã chuẩn bị “mảnh đất tốt” cho Đảng ta gieo hạt mầm cách mạng để sau khi Cách mạng tháng Tám thành công năm 1945, Kon Tum trở thành một trong những căn cứ địa quan trọng, vững chắc của cả nước trong hai cuộc kháng chiến oanh liệt.

 

Câu hỏi củng cố:

  1. Thực dân Pháp đã làm những gì để cai trị và bóc lột đồng bào Tây Nguyên nói chung và Kon Tum nói riêng ? Chính sách thâm độc nhất về mặt chính trị của chúng là gì ?
  2. Trình bày kết quả và ý nghĩa lịch sử của phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Kon Tum từ năm 1858 đến năm 1930.

Nguồn: Tài liệu giáo dục địa phương Kon Tum

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Ban Chấp hành Đảng bộ thị xã Kon Tum (1998), Lịch sử Đảng bộ thị xã Kon Tum, tập I (1930 - 1975), NXB Đà Nẵng.
  2. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Kon Tum (2006), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Kon Tum, tập I (1930 - 1975), NXB Đà Nẵng.
  3. Nguyễn Văn Chiến (Luận án Tiến sĩ 2001), Phong trào yêu nước chống Pháp ở Gia Lai - Kon Tum từ cuối thế kỉ XIX đến 1945.
  4. Cửu Long Giang, Toan Ánh (1974), Miền Thượng cao nguyên, Sài Gòn.
  5. Tỉnh ủy Kon Tum (2013), Kon Tum - 100 năm lịch sử và phát triển, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật.
Lịch sử

Lịch sử

 
Tìm hiểu lịch sử Kon Tum...
Thư Viện

Thư viện

 
Thư viện phim, hình ảnh, tư liệu...
Khám phá

Khám phá

 
Văn hóa, con người, phong tục...